Sayılamayan şeyler nelerdir ?

Umut

New member
Sayılamayan Şeyler Nelerdir? Dil, Kültür ve Toplum Açısından İlginç Bir Bakış

Bir dili öğrenirken insanın karşısına ilk çıkan konulardan biri “countable–uncountable”, yani sayılabilen ve sayılamayan isimler oluyor. Başlangıçta oldukça basit görünüyor: elma sayılır, kitap sayılır, sandalye sayılır; su, bilgi veya para ise sayılamaz. Fakat biraz derine indiğimizde işin yalnızca gramerden ibaret olmadığını fark ediyoruz. Hatta “Bir şey neden sayılamıyor?” sorusu bizi dilin dünyayı nasıl algıladığına, farklı toplumların gündelik hayatına ve kültürel alışkanlıklarına kadar götürebiliyor.

Benim açımdan bu konunun en ilginç tarafı da burada başlıyor. Çünkü bir dilde sayılamayan kabul edilen bir kavram, başka bir dilde farklı biçimde sınıflandırılabiliyor. Cambridge Dictionary de bazı isimlerin İngilizcede sayılamazken başka dillerde sayılabilir kullanılabildiğine özellikle dikkat çekiyor. “Advice”, “information”, “furniture” ve “accommodation” bunun klasik örnekleri arasında. Cambridge Sözlükleri+1

Peki gerçekten sayılamayan şeyler nelerdir? Ve bu durum kültürden kültüre neden değişiyor?

Sayılamayan İsim Nedir? Önce Dilbilgisel Temeli Anlamak

İngilizcede sayılamayan isimler genellikle tek tek nesneler şeklinde değil, bir bütün, madde, miktar, kavram veya koleksiyon olarak algılanan şeyleri ifade eder. Cambridge Grammar; “water, rice, milk, gold” gibi maddeleri, “information, advice, knowledge, progress” gibi soyut kavramları ve “furniture, equipment, luggage” gibi topluluk ifade eden isimleri sayılamayan isimlere örnek gösteriyor. Cambridge Sözlükleri

Örneğin:

- water → su

- information → bilgi

- advice → tavsiye

- knowledge → bilgi/birikim

- furniture → mobilya

- equipment → ekipman

- money → para

- research → araştırma

- traffic → trafik

- progress → ilerleme

- luck → şans

- rice → pirinç

İngilizcede “an information” veya “two informations” demek doğru değildir. Bunun yerine “a piece of information” denir. Aynı şekilde “advice” için “a piece of advice”, mobilya için “an item of furniture” gibi ölçü veya parça belirten ifadeler kullanılabilir. Cambridge Sözlükleri

Burada önemli bir ayrıntı var: Sayılamaz olmak, o şeyin gerçek hayatta parçalarının olmadığı anlamına gelmez. Örneğin para fiziksel olarak banknotlara ve madeni paralara ayrılabilir. Fakat “money” kelimesi İngilizcede genel anlamda para kavramını ifade ettiğinde sayılamazdır. “Three dollars”, “two coins” veya “five banknotes” dediğimizde ise sayılabilir birimler kullanmış oluruz.

Yani aslında sayılamazlık, nesnenin fiziksel özelliğinden çok dilin onu nasıl kategorize ettiğinin sonucudur.

Su, Pirinç, Un ve Şeker Neden Sayılamıyor?

Maddeler bu konuda en kolay örneklerdir. Suya baktığımızda “bir su, iki su, üç su” demeyiz. Onun yerine bir litre su, iki bardak su veya üç şişe su deriz.

Aynı mantık pirinç, un, şeker, süt ve kum için de geçerlidir. Bunları doğrudan saymak yerine ölçeriz:

three bags of rice,

two kilos of flour,

a glass of milk,

five kilos of sugar gibi.

Cambridge'in açıklamasında da sayılamayan isimlerin miktarını ifade etmek için “piece”, “item”, “bag”, “litre” gibi ölçü veya birim ifadelerinin kullanıldığı belirtiliyor. Cambridge Sözlükleri+1

Fakat burada kültür devreye girmeye başlıyor.

Türkiye'de pazara gittiğimizde “iki kilo pirinç”, “yarım kilo peynir” veya “bir litre süt” demek oldukça doğal. Japonya'da aynı ürünler farklı ölçü sistemleri ve sayma sınıflandırmalarıyla ifade edilebilir. Çincede ise nesneler için kullanılan measure word sistemi çok daha belirgindir; bir nesnenin sayısını söylerken çoğu zaman nesnenin türüne uygun ölçü sözcüğü gerekir.

Bu bize önemli bir şeyi gösteriyor: İnsanlar dünyayı yalnızca isimlendirerek değil, ölçerek, sınıflandırarak ve ilişkilendirerek de dilin içine yerleştiriyor.

Bilgi, Tavsiye, Haber ve Zaman Neden Daha İlginç?

Bence konunun en düşündürücü kısmı maddelerden ziyade soyut kavramlarda ortaya çıkıyor.

“Information” sayılamazdır. Ama aslında bir bilgi parçasından diğerine açıkça ayrılabiliriz. “Advice” için de aynı durum geçerlidir. Bir arkadaşımız bize üç farklı tavsiye verebilir. Buna rağmen İngilizcede “three advices” değil, “three pieces of advice” deriz. Cambridge Dictionary bu kullanım farkını özellikle vurguluyor. About Words - Cambridge Dictionary blog+1

Benzer şekilde “knowledge” genel anlamda sayılamazdır. Fakat kişinin sahip olduğu bilgi alanlarını tek tek ele alabiliriz.

Burada şu soru ortaya çıkıyor:

Bir şey gerçekte parçalara ayrılabiliyorsa, neden dil onu tek bir bütün olarak görüyor?

Bunun tek bir cevabı yok. Dilbilgisi tarihsel kullanım, kültürel alışkanlık ve anlamın nasıl yapılandırıldığı gibi birçok faktörün sonucudur.

“News” de ilginç bir örnektir. İngilizcede biçim olarak çoğul görünmesine rağmen sayılamayan kullanımlardan biridir. “A news” denmez; “some news” veya “a piece of news” denir. Cambridge Sözlükleri+1

Kültürler Arasında Sayılabilirlik Neden Değişebiliyor?

Diller birbirlerinin birebir kopyası değildir. Bir kültürde günlük yaşamda önemli olan bir ayrım, başka bir dilde farklı şekilde kodlanabilir.

İngilizce öğrenen Türkçe konuşurların “informations”, “advices”, “furnitures” gibi ifadeler kullanması oldukça anlaşılabilir bir hata. Çünkü Türkçede bilgiler, tavsiyeler, mobilyalar gibi çoğul kullanımlar belirli bağlamlarda mümkündür. İngilizce ise bu kelimeleri genel anlamda çoğunlukla kütle veya bütün olarak değerlendirir.

Cambridge'in dil öğrenimi kaynakları da İngilizcede sayılamayan bazı kelimelerin başka dillerde sayılabilir kullanılabildiğini açıkça belirtiyor. Hatta Türkçe konuşanların da bu tür countability hataları yapan dil grupları arasında yer aldığı belirtiliyor. Cambridge Sözlükleri+1

Bu yüzden “İngilizcede böyle, Türkçede böyle” demek yeterli değil. Daha ilginç soru şu:

Bir toplumun gündelik hayatı, kullandığı dildeki kategorileri ne ölçüde etkiliyor?

Tek başına dilin kültürü belirlediğini söylemek fazla iddialı olur. Ancak dil ile kültür arasında sürekli bir etkileşim olduğu açık.

Japonya, Çin, Türkiye ve İngilizce Konuşulan Toplumlarda Farklı Bakışlar

Doğu Asya toplumları hakkında konuşurken “kolektivist”, Batı toplumları hakkında konuşurken “bireyci” gibi genellemeler yapmak çok yaygın. Ancak güncel araştırmalar bu ayrımların dikkatli kullanılmasını gerektiğini gösteriyor.

Örneğin bireycilik-kolektivizm yaklaşımı kültürlerarası araştırmalarda uzun yıllardır kullanılıyor; ancak kavramın nasıl ölçüleceği, ülkelerin tek bir kültür gibi değerlendirilmesi ve eski araştırmaların örneklemlerinin temsil gücü ciddi biçimde tartışılmış durumda. Doi+1

2026'da yayımlanan kapsamlı bir çalışma ise 102 ülke ve bölgeyi kapsayan yeni bir bireycilik-kolektivizm ölçümü geliştirerek eski Hofstede skorlarının bazı kültürler arasındaki farkları hatalı biçimde büyütebildiğini savunuyor. Araştırmacılar ayrıca bireyciliğin doğrudan “bencillik” anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor. PubMed

Bu nedenle “Batılı insan kendini düşünür, Doğulu insan toplumu düşünür” şeklindeki basit formüllere mesafeli olmak gerekiyor.

Türkiye de zaten bu ikiliğin arasında ilginç bir konumda. Bir yandan kişisel başarı, kariyer ve ekonomik bağımsızlık önem kazanıyor; diğer yandan aile, akrabalık, komşuluk, arkadaşlık ve sosyal dayanışma hâlâ güçlü kültürel referanslar oluşturuyor.

Dolayısıyla sayılamayan isimleri bile yalnızca gramer üzerinden değil, insanların dünyayı bireysel ve toplumsal olarak nasıl kategorize ettiği üzerinden düşünmek mümkün.

Erkekler Başarıyı, Kadınlar İlişkileri mi Daha Çok Önemsiyor?

Bu noktada konu toplumsal cinsiyet açısından da ilginç bir tartışmaya dönüşüyor. Erkeklerin bireysel başarıya, statüye, kariyere ve ölçülebilir sonuçlara; kadınların ise ilişkilere, bakım emeğine, sosyal bağlara ve kültürel etkilere daha fazla önem verdiği yönünde yaygın görüşler bulunuyor.
 
Üst