Sayılamayan isimlerde ne kullanılır ?

Ceren

New member
İşin en güzel taraflarından biri de şu: Bir kelimenin sonsuza kadar “uncountable” olmak zorunda olmaması.

Örneğin experience kelimesini düşünelim.

Experience is important.

Burada genel anlamda deneyimden söz ediyoruz ve sayılamayan kullanım var.

Ama:

I had many interesting experiences during my travels.

dediğimizde belirli deneyimleri, yaşantıları tek tek ele alıyoruz.

Cambridge de experience, education, knowledge, love, time, life gibi bazı soyut isimlerin hem sayılamayan hem de sayılabilen anlamlarda kullanılabileceğini açıklıyor. Sayılamayan kullanım daha genel bir anlam taşırken, sayılabilen kullanım belirli örnekleri veya durumları ifade edebiliyor. Cambridge Sözlükleri

Aynı şey coffee için de görülebilir:

I don't drink much coffee.

Burada kahve genel bir içecek/madde olarak ele alınıyor.

Ama kafede:

Two coffees, please.

dediğimizde aslında “iki fincan kahve” anlamına gelen bir kullanım ortaya çıkıyor.

Yani dilbilgisi gerçek hayattan kopuk bir sistem değil. Konuşma bağlamı, kelimenin nasıl yorumlanacağını değiştirebiliyor.

Bu sistemin tarihsel ve kültürel tarafı neden önemli?

Sayılamayan isimler konusu yalnızca modern İngilizce ders kitaplarının uydurduğu yapay bir sınıflandırma değil. İngilizcenin isimleri kütle ve ayrı birim olarak ele alma eğilimi, dilin uzun tarihsel gelişimiyle birlikte şekillenmiş bir gramer özelliğidir.

Eski ve Orta İngilizce dönemlerinden modern İngilizceye geçişte kelime biçimleri, çekimler ve isimlerin kullanım biçimleri ciddi şekilde değişti. Modern İngilizcede ise “countability” yalnızca kelimenin fiziksel olarak sayılıp sayılamamasıyla değil, konuşanın onu nasıl kavramsallaştırdığıyla da bağlantılı hale geldi.

Burada dilbilim açısından çok önemli bir sonuç var: Diller dünyayı aynı şekilde bölümlere ayırmaz.

Bir dilde doğal görünen bir ayrım başka bir dilde aynı şekilde bulunmayabilir.

Bu yüzden Türkçe konuşan bir öğrencinin “information” kelimesine çoğul eklemek istemesi aslında mantıksız bir hata değildir. Kendi dilindeki düşünme sistemini İngilizceye taşımasıdır.

Benim açımdan yabancı dil öğrenmenin en değerli taraflarından biri de burada başlıyor. Hata yapmak bazen bilgisizlikten çok, iki dilin dünyayı farklı biçimlerde sınıflandırmasından kaynaklanıyor.

Bilim, ekonomi ve günlük hayatla bağlantısı

Sayılamayan isimlerin kullanımına ekonomi açısından baktığımızda da ilginç bir tablo çıkıyor.

money, information, knowledge, research, equipment, time gibi kelimeler modern toplumlarda çok önemli kavramlar.

Bir ekonomist:

There isn't enough money.

diyebilir.

Bir bilim insanı:

We need more research.

diyebilir.

Bir yazılımcı:

We need more information.

diyebilir.

Bir yönetici:

We don't have enough time.

diyebilir.

Burada sürekli “kaç tane?” değil, “ne kadar?” sorusu karşımıza çıkıyor.

Özellikle modern bilgi ekonomisinde information ve knowledge gibi sayılamayan kavramların önem kazanması, dildeki bu ayrımı daha görünür hale getiriyor.

Örneğin bilgi teknolojilerinde “1 bilgi, 2 bilgi, 3 bilgi” şeklinde düşünmek çoğu zaman yeterli değil. Bilginin hacmi, niteliği, kaynağı ve kullanılabilirliği daha önemli hale geliyor.

Bu nedenle “uncountable noun” kavramını yalnızca okulda çözülen bir gramer sorusu olarak görmemek gerektiğini düşünüyorum. Kavram, modern toplumun ölçme biçimleriyle de bağlantılı.

Erkek ve kadın bakış açıları konusunda dikkat edilmesi gereken nokta

Bu konuda cinsiyet perspektifinden konuşurken çok dikkatli olmak gerekiyor. “Erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” demek bilimsel olarak aşırı basitleştirici olur. İnsanların eğitimleri, kültürleri, meslekleri, yaşları ve kişisel deneyimleri cinsiyetten çok daha belirleyici olabilir.

Bununla birlikte forum tartışması açısından iki farklı iletişim eğilimini örnek olarak düşünmek mümkün.

Bazı erkeklerin dili daha stratejik ve sonuç odaklı ele aldığı durumlarda şu yaklaşım görülebilir:

much = sayılamayan

many = sayılabilen

“Kurala göre doğru olan nedir?” sorusu öne çıkar.

Bazı kadınların ise özellikle iletişim bağlamını, ilişkiyi ve karşıdaki kişinin ne anlatmak istediğini merkeze alan yaklaşımlar geliştirebildiği durumlar olabilir. Bu durumda “Why is this sentence more natural?” veya “Bu ifade günlük konuşmada nasıl duyuluyor?” soruları daha fazla önem kazanabilir.

Ama bunları kesin cinsiyet özellikleri olarak değil, farklı öğrenme ve iletişim perspektiflerini tartışmak için kullanılabilecek örnekler olarak görmek daha doğru.

Üstelik bir kadın son derece stratejik düşünebilir; bir erkek de son derece empatik ve topluluk odaklı olabilir. Dolayısıyla burada amaç cinsiyet kalıbı oluşturmak değil, dil öğrenirken insanların aynı kurala farklı açılardan yaklaşabildiğini göstermek.

Gelecekte sayılamayan isimler daha mı karmaşık olacak?

Bence evet, en azından kullanım açısından daha esnek hale gelmeleri şaşırtıcı olmaz.

Dijital iletişim, sosyal medya ve küresel İngilizce kullanımının yaygınlaşması, insanların geleneksel dilbilgisi sınırlarını farklı bağlamlarda yeniden şekillendirmesine yol açıyor.

Bugün bile bazı isimlerin hem sayılabilir hem sayılamaz kullanımları bağlama göre değişebiliyor. Cambridge'in “countability” konusunu ayrı bir sorun alanı olarak ele alması da bunun İngilizce öğrenenler için sürekli bir güçlük olduğunu gösteriyor. Cambridge Sözlükleri

Özellikle teknoloji alanında yeni kavramlar ortaya çıktıkça şu sorular daha fazla önem kazanabilir:

Bir veri “data” olarak mı, yoksa ayrı kayıtlar halinde mi düşünülüyor?

Bir yapay zekâ çıktısı “information” mı, yoksa “a piece of information” mı?

“Research” genel bir faaliyet mi, yoksa belirli araştırma çalışmaları mı?

Dil, yeni kavramları mevcut sayılamayan/sayılabilen kalıplara yerleştirmeye devam edecek.

Bu yüzden gelecekte İngilizce öğrenmenin yalnızca “doğru kelimeyi ezberlemekten” daha çok, hangi bağlamda hangi anlamın etkin olduğunu anlamaya dayanacağını düşünüyorum.

Kısa ama güçlü bir hatırlama yöntemi

Ben bu konuyu öğrenirken şu mantığın çok daha kullanışlı olduğunu düşünüyorum:

Tek tek sayabiliyorsan → many

Miktar olarak düşünüyorsan → much

Olumlu ve genel miktar → some / a lot of

Soru ve olumsuzluk → any

Gereğinden fazla miktar → too much

Gereğinden fazla sayı → too many

Örneğin:

much information

many books

some money

any advice

a lot of work

too much time

too many people

Bu örnekleri tek tek ezberlemek yerine “Bu isim bir bütün/miktar mı, yoksa ayrı birimler mi?” sorusunu sormak çok daha kalıcı bir yöntem.

Sonuç: Asıl mesele “sayılamıyor” değil, “nasıl kavramsallaştırılıyor?”

“Sayılamayan isimlerde ne kullanılır?” sorusunun kısa cevabı elbette much, some, any, a lot of, little, less gibi yapılardır. Fakat konunun asıl derinliği burada başlamıyor; tam tersine burada başlıyor.

Çünkü İngilizcede sayılamayan isimler bize dilin dünyayı nasıl parçalara ayırdığını gösteriyor.

Water bir miktar olabilir.

A bottle of water sayılabilir bir birimdir.

Information genel bir bilgi bütünü olabilir.

A piece of information tek bir bilgi parçasıdır.

Experience genel deneyim anlamına gelebilir.

Experiences ise belirli yaşantıları anlatabilir.

Dolayısıyla “uncountable noun” kelimesini yalnızca “sayılamayan isim” diye Türkçeye çevirmek biraz eksik kalıyor. Daha doğru zihinsel model, “İngilizcede doğrudan tek tek birimler halinde sayılmayan veya bağlama göre kütle/bütün olarak ele alınan isim” şeklinde düşünmek.

Ve belki forumda tartışmaya değer en güzel soru da şu:

Bir kelime gerçekten doğası gereği mi sayılamaz, yoksa biz onu nasıl görmek istiyorsak ona göre mi sayılabilir veya sayılamaz hale gelir?

Örneğin neden “coffee” bazen sayılamıyor da kafede “two coffees” diyebiliyoruz? Neden “experience” genel bir kavramken “experiences” şeklinde çoğul olabiliyor? Dilbilgisi kuralları mı düşünce biçimimizi etkiliyor, yoksa düşünce biçimimiz mi dilbilgisini şekillendiriyor?

Bence sayılamayan isimleri öğrenirken asıl kazanılması gereken şey tam olarak bu bakış açısı. Kuralları ezberlemek sınavı geçirebilir; ama kelimenin arkasındaki mantığı görmek, İngilizceyi gerçekten daha doğal kullanmaya yardımcı oluyor.

Ve işin güzel tarafı, bu konu yalnızca İngilizce öğrenenleri değil, dilin insan düşüncesini nasıl biçimlendirdiğini merak eden herkesi ilgilendiriyor.
 
Üst